آنالیز شمش 3sp و 5sp؛ تفاوت شمش 5sp و 3sp، سایز و کاربرد

تفاوت اصلی شمش 3sp و 5sp در درصد کربن و منگنز است: 3sp کربن کمتر و انعطاف‌پذیری بیشتر دارد و 5sp کربن بیشتر و استحکام بالاتر. حروف sp در این نام‌ها یعنی فولاد «آرام‌شده» (اکسیژن‌زدایی کامل)، و آنالیز دقیق هر گرید در جدول همین مقاله آمده است.

شمش آهن (Billet) محصولی نیمه‌ساخته فولادی است که از ریخته‌گری مداوم فولاد مذاب به‌دست می‌آید و به‌صورت مقاطع بلند و یکنواخت، معمولاً با سطح مقطع مربعی، تولید می‌شود. این محصول پس از سرد شدن برای حمل و مصرف بعدی آماده می‌شود و ماده اولیه اصلی خطوط نورد برای تولید میلگرد، پروفیل، سیم و بسیاری از مقاطع فولادی دیگر است.

شمش آهن معمولاً در دو آنالیز رایج 3sp و 5sp عرضه می‌شود که از نظر درصد کربن با هم تفاوت دارند و همین تفاوت، کاربرد هرکدام را در خط نورد مشخص می‌کند. در این راهنما، تولید شمش، تفاوت آنالیز 3sp و 5sp، سایز و طول عرضه‌شده، تفاوت شمش با آهن اسفنجی، عوامل مؤثر بر قیمت و نکات خرید را می‌خوانید.

مشخصات، آنالیز و قیمت روز را در صفحه خرید شمش آهن 3sp و 5sp ببینید و برای نرخ روز به صفحه قیمت امروز شمش آهن سر بزنید.

تفاوت اصلی شمش 3sp و 5sp: درصد کربن

مهم‌ترین تفاوت شمش 3sp و 5sp، در درصد کربن (%C) موجود در ترکیب شیمیایی آن‌هاست:

  • شمش 3sp: درصد کربن پایین‌تر (معمولاً در محدوده ۰.۱۴ تا ۰.۲۲ درصد)
  • شمش 5sp: درصد کربن بالاتر (معمولاً در محدوده ۰.۲۸ تا ۰.۳۷ درصد)

این اختلاف درصد کربن، مستقیماً روی خواص مکانیکی نهایی محصول اثر می‌گذارد.

آنالیز شمش 3sp و 5sp: جدول کربن، منگنز و سیلیسیم بر اساس استاندارد

شمش 3sp و 5sp بر پایه استاندارد روسی GOST 380 تعریف می‌شوند. محدوده‌های رایج عناصر اصلی در این دو آنالیز به‌صورت زیر است:

عنصرشمش 3spشمش 5sp
کربن (C)۰.۱۴ تا ۰.۲۲٪۰.۲۸ تا ۰.۳۷٪
منگنز (Mn)۰.۴۰ تا ۰.۶۵٪۰.۵۰ تا ۰.۸۰٪
سیلیسیم (Si)۰.۱۵ تا ۰.۳۰٪۰.۱۵ تا ۰.۳۰٪
فسفر (P)حداکثر ۰.۰۴٪حداکثر ۰.۰۴٪
گوگرد (S)حداکثر ۰.۰۵٪حداکثر ۰.۰۵٪

این اعداد محدوده مرجع استاندارد هستند و برگه‌های مختلف بازار ممکن است اعداد کمی متفاوت بنویسند. آنالیز واقعی هر محموله را همیشه از برگه آنالیز معتبر تأمین‌کننده بگیرید.

شمش آهن چگونه تولید می‌شود؟

فولاد مذاب پس از تنظیم آنالیز در کوره قوس الکتریکی یا القایی، وارد خط ریخته‌گری مداوم می‌شود. مذاب از پاتیل به تاندیش منتقل و از آنجا به قالب‌های ریخته‌گری هدایت می‌شود. مذاب داخل قالب به‌تدریج منجمد و به‌صورت مقاطع بلند و پیوسته خارج می‌شود؛ سپس این مقاطع در طول‌های استاندارد برش می‌خورند و پس از سرد شدن، به‌عنوان شمش آماده حمل و مصرف در خطوط نورد می‌شوند.

شمش 3sp و شمش 5sp هرکدام چیست؟

شمش 3sp چیست؟

شمش 3sp گریدی با کربن و منگنز کمتر است. کربن پایین‌تر به آن انعطاف‌پذیری بیشتر برای کشش و خم شدن می‌دهد و در بازار معمولاً با قیمت بالاتر از 5sp عرضه می‌شود.

شمش 5sp چیست؟

شمش 5sp کربن و منگنز بیشتری دارد؛ در نتیجه استحکام و سختی بالاتر و انعطاف‌پذیری کمتری نسبت به 3sp پیدا می‌کند.

شمش، بیلت، بلوم و اسلب چه فرقی دارند؟

هر چهار اصطلاح به محصولات نیمه‌ساخته ریخته‌گری مداوم اشاره دارند و تفاوت اصلی‌شان در شکل و ابعاد مقطع است:

  • بیلت (شمشال): مقطع مربعی کوچک و طول زیاد؛ ماده اولیه میلگرد، سیم و پروفیل
  • بلوم: مقطع بزرگ‌تر از بیلت، بیشتر برای مقاطع سنگین‌تر
  • اسلب (تختال): مقطع پهن و تخت؛ ماده اولیه ورق

شمش با مقطع مربعی (در سایزهای ۱۰۰، ۱۲۵، ۱۳۰ و ۱۵۰ میلی‌متر) که تأمین ذوب فولاد ذوالفقاری عرضه می‌کند و در بازار با نام بیلت یا شمشال هم شناخته می‌شود.

شمش قوسی و القایی چه فرقی دارد؟

تفاوت اصلی در سیستم ذوب و کنترل آنالیز نهایی است. بسیاری از تأمین‌کنندگان شمش کوره قوس را از نظر یکنواختی آنالیز بالاتر می‌دانند و معمولاً با قیمت بیشتری عرضه می‌شود. با این حال هر محموله را باید بر اساس برگه آنالیز واقعی سنجید، نه فقط نوع کوره.

تفاوت در خواص مکانیکی و انعطاف‌پذیری

به دلیل کربن پایین‌تر، شمش 3sp انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و برای عملیاتی مثل کشش، خم شدن و پیچیدن مناسب‌تر است. در مقابل، شمش 5sp با کربن بالاتر، استحکام و سختی بیشتری پیدا می‌کند اما انعطاف‌پذیری کمتری دارد؛ به همین دلیل برای کاربردهایی که سازه باید تحت فشار یا بار مقاومت کند، گزینه مناسب‌تری محسوب می‌شود.

ویژگیشمش 3spشمش 5sp
درصد کربن (معمولاً)۰.۱۴ تا ۰.۲۲٪۰.۲۸ تا ۰.۳۷٪
ویژگی مکانیکیانعطاف‌پذیری بیشتراستحکام و سختی بیشتر
مناسب برایخم شدن، شکل‌گیری، کششتحمل بار و فشار بیشتر
سایز و طول عرضه‌شده۱۰۰، ۱۲۵، ۱۳۰ و ۱۵۰ ؛ ۶، ۹ و ۱۲ متری۱۰۰، ۱۲۵، ۱۳۰ و ۱۵۰ ؛ ۶، ۹ و ۱۲ متری

کدام آنالیز برای چه محصولی مناسب‌تر است؟

انتخاب بین 3sp و 5sp معمولاً به محصول نهایی و فرآیند تولید کارخانه نورد بستگی دارد:

  • محصولاتی که نیاز به خم شدن، شکل‌گیری یا انعطاف بالا دارند، معمولاً با 3sp سازگارترند
  • محصولاتی که نیاز به استحکام و مقاومت بیشتر در برابر بار دارند، بیشتر به سمت 5sp می‌روند

در بازار معمولاً 3sp را برای مقاطعی مثل نبشی، ناودانی و میلگرد ریز و 5sp را برای میلگردهای درشت‌تر نام می‌برند، اما منابع مختلف کاربردها را کمی متفاوت می‌نویسند و این یک قاعده ثابت نیست. انتخاب نهایی باید بر اساس استاندارد محصول نهایی و تجربه فنی خط تولید هر کارخانه انجام شود؛ آنالیز رسمی پیش از خرید همیشه باید تأیید شود.

مشخصات ابعادی شمش آهن

شمش آهن در سایزهای مقطع ۱۰۰، ۱۲۵، ۱۳۰ و ۱۵۰ میلی‌متر و طول شاخه ۶، ۹ یا ۱۲ متری عرضه می‌شود و آنالیز شیمیایی آن بر اساس سفارش مشتری قابل تنظیم است. برای دانستن وزن هر شاخه در این سایزها، فرمول و جدول آماده را در مقاله وزن شمش آهن ببینید. اگر خط نورد شما سایز یا طول دیگری لازم دارد، پیش از سفارش با واحد فروش هماهنگ کنید. تناسب سایز و طول شمش با ظرفیت و تنظیمات خط نورد، پیش از خرید باید بررسی و با تأمین‌کننده هماهنگ شود.

شمش آهن با آهن اسفنجی چه تفاوتی دارد؟

شمش آهن و آهن اسفنجی هر دو در چرخه تولید فولاد استفاده می‌شوند اما جایگاهشان متفاوت است. آهن اسفنجی ماده اولیه‌ای است که در کوره ذوب می‌شود تا فولاد مذاب تولید کند؛ شمش آهن اما محصول نهایی همان مرحله ذوب و ریخته‌گری است که مستقیماً وارد خط نورد می‌شود. به بیان ساده، آهن اسفنجی «ورودی» فرآیند ذوب و شمش «خروجی» آماده مصرف برای نورد است.

فاکتورهای مؤثر بر قیمت شمش آهن

قیمت شمش آهن روزانه و بر اساس چند فاکتور مشخص می‌شود:

  • آنالیز محصول (3sp یا 5sp؛ معمولاً 3sp به‌دلیل کربن کمتر و انعطاف بیشتر گران‌تر است)
  • نوع کوره تولیدکننده (قوسی یا القایی)
  • سایز مقطع و طول شاخه سفارشی
  • تناژ سفارش و برنامه تحویل
  • محل تحویل و هزینه حمل
  • نرخ روز بازار آهن‌آلات و شمش

قیمت روز شمش به تفکیک شهر در صفحه قیمت امروز شمش آهن آمده است. از آنجا که قیمت نوسان روزانه دارد، همیشه پیش از خرید نهایی قیمت روز را از تأمین‌کننده استعلام بگیرید. برای محاسبه‌ی تناژ هر محموله هم می‌توانید وزن شمش آهن و جدول وزن شاخه‌ها را ببینید.

هنگام خرید شمش آهن به چه نکاتی توجه کنیم؟

  • تطابق آنالیز (3sp یا 5sp) با نیاز محصول نهایی خط تولید
  • سایز مقطع و طول شاخه متناسب با تجهیزات کارخانه
  • دریافت آنالیز شیمیایی معتبر پیش از خرید
  • تناژ مورد نیاز و برنامه تحویل
  • شرایط بارگیری، حمل و زمان تحویل

اشتباهات رایج در خرید شمش آهن

  • انتخاب آنالیز فقط بر اساس قیمت، بدون بررسی نیاز فنی خط نورد
  • جایگزین کردن 3sp و 5sp با هم بدون بررسی اثر آن روی محصول نهایی
  • نادیده گرفتن تناسب سایز و طول شاخه با تجهیزات کارخانه
  • خرید بدون دریافت آنالیز شیمیایی معتبر

sp در شمش 3sp و 5sp یعنی چه؟ (و تفاوت 3sp با 3ps)

نام‌گذاری 3sp و 5sp از سیستم گریدبندی فولاد در استاندارد روسی ГОСТ 380 می‌آید. عدد شماره گرید را نشان می‌دهد (با بالا رفتن آن، کربن و استحکام هم بیشتر می‌شود) و حروف بعد از آن روش اکسیژن‌زدایی را:

نشانهمعنیوضعیت اکسیژن‌زدایی
spآرام‌شده (Killed)اکسیژن‌زدایی کامل، ساختار یکنواخت‌تر
psنیمه‌آرام (Semi-killed)اکسیژن‌زدایی جزئی
kpجوشان (Rimmed)اکسیژن‌زدایی حداقلی

پس «3ps» با «3sp» فقط در شماره گرید یکی است، اما نیمه‌آرام است و ساختار و مصرفش با 3sp فرق دارد. هنگام خرید شمش، اگر فروشنده فقط «3» یا «5» گفت، حتماً sp یا ps بودن را بپرسید.

چطور مطمئن شویم شمش واقعاً 3sp یا 5sp است؟

نام «3sp» یا «5sp» روی برگه فروش، تضمین آنالیز نیست. برای اطمینان:

  • آنالیز هر ذوب (Heat/Cast Analysis) را همراه محموله بخواهید و کربن و منگنز را با جدول گرید مقایسه کنید
  • شماره ذوب روی شمش‌ها یا بسته را با سند تطبیق دهید
  • در محموله‌های بزرگ، نمونه‌ای را در آزمایشگاه مستقل آنالیز کنید
  • ابعاد (مثلاً ۱۵۰×۱۵۰) و طول را هم کنار آنالیز کتبی ثبت کنید

برای مشاهده مشخصات و استعلام، صفحه خرید شمش آهن را ببینید و برای نرخ روز، قیمت امروز شمش آهن را چک کنید.

سوالات متداول درباره شمش آهن

شمش آهن چیست؟

شمش آهن (Billet) محصولی نیمه‌ساخته فولادی است که از ریخته‌گری مداوم فولاد مذاب به‌دست می‌آید و ماده اولیه اصلی خطوط نورد برای تولید میلگرد، پروفیل و سیم است.

شمش 3sp چیست؟

شمش 3sp گریدی با کربن و منگنز کمتر است که انعطاف‌پذیری بیشتری برای کشش و خم شدن دارد و معمولاً گران‌تر از 5sp عرضه می‌شود.

شمش 5sp چیست؟

شمش 5sp کربن و منگنز بیشتری دارد و در نتیجه استحکام و سختی بالاتر و انعطاف‌پذیری کمتری نسبت به 3sp دارد.

شمش آهن با بیلت فرق دارد؟

شمش با مقطع مربعی (مثلاً ۱۵۰×۱۵۰ میلی‌متر) در بازار با نام بیلت یا شمشال هم شناخته می‌شود. بلوم و اسلب از نظر شکل و ابعاد مقطع متفاوت‌اند.

شمش قوسی و القایی چه فرقی دارد؟

تفاوت اصلی در سیستم ذوب و کنترل آنالیز نهایی است. صرف‌نظر از نوع کوره، آنالیز واقعی هر محموله را از برگه آنالیز معتبر بگیرید.

تفاوت شمش 3sp و 5sp چیست؟

مهم‌ترین تفاوت در درصد کربن است: 3sp کربن کمتر و انعطاف‌پذیری بیشتری دارد و 5sp با کربن بالاتر، استحکام و سختی بیشتری دارد.

آیا شمش 5sp کیفیت بهتری از 3sp دارد؟

نه لزوماً بهتر، بلکه متفاوت. هرکدام برای کاربرد خاص خودشان (انعطاف‌پذیری در برابر استحکام) مناسب‌تر هستند، نه اینکه یکی به‌طور کلی برتر باشد.

آیا می‌توان 3sp و 5sp را در یک خط تولید جایگزین هم کرد؟

معمولاً خیر، چون تفاوت درصد کربن مستقیم روی رفتار مکانیکی محصول نهایی اثر می‌گذارد و جایگزینی بدون بررسی فنی می‌تواند کیفیت محصول را تغییر دهد.

شمش آهن با آهن اسفنجی چه فرقی دارد؟

آهن اسفنجی ماده اولیه ورودی به کوره ذوب است، در حالی که شمش آهن محصول نهایی مرحله ذوب و ریخته‌گری است که مستقیماً وارد خط نورد می‌شود.

سایز و طول شمش روی انتخاب آنالیز اثر دارد؟

خیر، ابعاد و طول شاخه به ظرفیت خط نورد مربوط است، در حالی که انتخاب آنالیز (3sp یا 5sp) به خواص مکانیکی مورد نیاز محصول نهایی بستگی دارد.

قیمت شمش آهن چگونه تعیین می‌شود؟

قیمت شمش بر اساس آنالیز، سایز و طول سفارشی، تناژ، محل تحویل و نرخ روز بازار آهن‌آلات تعیین می‌شود و باید روزانه استعلام گرفته شود.

آیا امکان تأمین شمش آهن در تناژ بالا وجود دارد؟

بله. تأمین ذوب فولاد ذوالفقاری شمش آهن در آنالیز 3sp و 5sp، سایزهای ۱۰۰، ۱۲۵، ۱۳۰ و ۱۵۰ و طول ۶، ۹ و ۱۲ متری را در تناژ بالا تأمین می‌کند.

sp در شمش 3sp یعنی چه؟

sp نشان‌دهنده فولاد آرام‌شده (Killed) است؛ یعنی اکسیژن مذاب به‌طور کامل گرفته شده و ساختار شمش یکنواخت‌تر است.

تفاوت 3sp و 3ps چیست؟

هر دو گرید شماره ۳ هستند، اما sp آرام‌شده (اکسیژن‌زدایی کامل) و ps نیمه‌آرام (اکسیژن‌زدایی جزئی) است. ساختار و مصرف این دو متفاوت است.

آنالیز شمش فولادی 3sp چه مقدار کربن دارد؟

بر اساس محدوده مرجع GOST 380، شمش 3sp حدود ۰.۱۴ تا ۰.۲۲٪ کربن و ۰.۴۰ تا ۰.۶۵٪ منگنز دارد (جدول کامل در همین مقاله). در عمل، آنالیز هر ذوب را باید از فروشنده بخواهید و با جدول گرید مقایسه کنید.

آنالیز شمش فولادی 5sp چه مقدار کربن دارد؟

بر اساس محدوده مرجع GOST 380، شمش 5sp حدود ۰.۲۸ تا ۰.۳۷٪ کربن و ۰.۵۰ تا ۰.۸۰٪ منگنز دارد. آنالیز واقعی هر محموله را از برگه آنالیز معتبر تأمین‌کننده بگیرید.

از کجا بفهمیم آنالیز شمش درست اعلام شده؟

آنالیز هر ذوب را بخواهید، شماره ذوب را با شمش‌ها تطبیق دهید و در محموله‌های بزرگ نمونه‌ای را در آزمایشگاه مستقل آنالیز کنید.

مواد اولیه مورد نیاز تولیدکنندگان شمش

اگر خودتان شمش تولید می‌کنید یا شرکت ذوب فولاد هستید، علاوه بر شمش آهن ممکن است برای شارژ و فرآیند ذوب به کک متالوژی و آنتراسیت هم نیاز داشته باشید. تأمین ذوب فولاد ذوالفقاری هر دو محصول را مستقیم و بدون واسطه، با آنالیز و دانه‌بندی مطابق سفارش مشتری عرضه می‌کند. برای آشنایی با آنالیز و کاربرد هرکدام، مقاله کک متالورژی یا آنتراسیت را هم ببینید.

خرید و استعلام قیمت شمش آهن از تأمین ذوب فولاد ذوالفقاری

تأمین ذوب فولاد ذوالفقاری شمش آهن در آنالیز 3sp و 5sp، سایزهای ۱۰۰، ۱۲۵، ۱۳۰ و ۱۵۰ و طول ۶، ۹ و ۱۲ متری را تأمین می‌کند. برای مشاوره در انتخاب آنالیز مناسب خط تولید شما و استعلام قیمت روز، صفحه خرید شمش آهن را ببینید یا از طریق فرم استعلام قیمت با واحد فروش در تماس باشید.